Muzeum Przyrodnicze im. Krystyny i Włodzimierza Tomków w Ciężkowicach
Opowieść o Muzeum Przyrodniczym w Ciężkowicach należałoby rozpocząć od jego założycieli – Krystynie i Włodzimierzu Tomek. Przez ponad pół wieku dr Tomek wraz z żoną badał, dokumentował i chronił miejscową przyrodę. Pełny życiorys i opis tych niezwykle barwnych postaci znajdzie miejsce w osobnym artykule – tutaj skupimy się na zbiorach państwa Tomków i rozwoju samego muzeum.
W kolekcji dominują ptaki – założyciele zgromadzili ich ponad 200 gatunków w prawie pół tysiącu egzemplarzy. Tyleż samo gatunków liczy zbiór entomologiczny (głównie rząd motyli). Trofea łowieckie, przede wszystkim parostki, to ćwierć tysiąca eksponatów. Wśród nich jeden z najcenniejszych eksponatów; srebrno-medalowa skóra żbika, wymieniana na pierwszym miejscu w publikowanych katalogach naszego kraju.
Wartość kolekcji wynika głównie z unikatowo szerokiej reprezentacji poszczególnych taksonów polskiej awifauny, w miarę pełnego zobrazowania tej różnorodności w naszym regionie oraz z obecności wielu ginących gatunków (blisko 30 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt).
Z relacji rodziny wiadomo, że pomysł utworzenia muzeum przyrody nie pojawił się w jednym, określonym w czasie momencie. Raczej dojrzewał w miarę rozrastającej się kolekcji, dla której zaczęło brakować miejsca w mieszkaniu założycieli. Właśnie w swoim domu – kamienicy przy ul. Św. Andrzeja – dr Włodzimierz Tomek oprowadzał pierwsze wycieczki.
W wyniku porozumienia z gminą zbiory udostępniono w budynku, który w czasach powojennych służył jako porodówka. Przygotowana ekspozycja funkcjonowała tam od 1989 do 2010 roku (w połowie lat 90-tych gmina Ciężkowice przy pomocy Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska wykupiła zbiory). Niestety nie remontowany i ciasny budynek szybko przestał spełniać swoje funkcję i wymagane normy. Wobec wartości kolekcji i dużego zainteresowania muzeum, władze gminy podjęły starania polepszenia warunków zwiedzania ekspozycji.
W 2007 roku powołano Społeczną Radę Muzeum, na której czele staną prof. Henryk Okarma. W wypracowanej strategii rozwoju na pierwszym miejscu postawiono remont i rozbudowę budynku muzeum. Udało się to dzięki projektowi „Kreowanie markowego produktu turystycznego na terenie Pogórza Ciężkowickiego – „Wokół Skamieniałego Miasta””. Całkowite koszty kwalifikowalne projektu wyniosły 4 537 677, 49 zł. Oprócz muzeum wykonano prace związane z infrastrukturą turystyczną w sąsiedztwie rezerwatu „Skamieniałe Miasto”, uruchomiono nowoczesny portal internetowy (www.wirtualneciezkowice.pl), wydano 10 tyś. sztuk przewodników drukowanych, przygotowano ponad 100 urządzeń i ścieżek dźwiękowych do przewodników MP3. Zmiana jakościowa w ekspozycji, oprócz nowej przestrzeni, zaznaczyła się w użytych formach plastycznych, czyli wykonanych przestrzennych dioramach, montażu wielu stanowisk interaktywnych oraz w wykorzystaniu multimediów. Znaczącą zmianą było również uruchomienie Sali konferencyjno-edukacyjnej, której wyposażenie umożliwia prowadzenie bogatej w formę edukacji przyrodniczej. Nie bez znaczenie są też zdjęcia i materiały filmowe użyte we wspomnianych multimediach. Wszystkie zdjęcia pochodzą z naszego regionu, a większość została wykonana przez Pana Włodzimierza Stachonia. Wśród dostępnych materiałów filmowych wiele dotyczy historii i współczesnego łowiectwa.
Wydaje się, że ta nowa formuła ciężkowickiego muzeum trafiła w gusta turystów, ale wszystkich zachęcamy do osobistego sprawdzenia naszej oferty. Informacje dotyczące udostępnienia muzeum znajdą Państwo na stronach; www.wirualneciezkowice.pl, www.muzeum.ciezkowice.pl, oraz pod nr telefonów; 146510032 (38).
Wojciech Sanek
Muzeum Przyrodnicze im. Krystyny i Włodzimierza Tomków w Cieżkowicach
